Σχέσεις στην εποχή της οθόνης: πιο εύκολη γνωριμία, πιο δύσκολη σύνδεση;
Οι πλατφόρμες διευρύνουν τις γνωριμίες, αλλά τα δεδομένα για τη μοναξιά θυμίζουν ότι η ψηφιακή επικοινωνία δεν εγγυάται ουσιαστικό δεσμό.
Οι γνωριμίες, οι φιλίες και οι σχέσεις περνούν όλο και συχνότερα από μια οθόνη. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι άνθρωποι έπαψαν να συναντιούνται. Σημαίνει, όμως, ότι το πρώτο μήνυμα, η αναζήτηση συντρόφου και μεγάλο μέρος της καθημερινής επαφής μετακινήθηκαν σε ψηφιακές πλατφόρμες.
Η Eurostat κατέγραψε ότι το 2024 σχεδόν δύο στους τρεις ανθρώπους στην Ευρωπαϊκή Ένωση συμμετείχαν σε κοινωνικά δίκτυα. Η δυνατότητα επικοινωνίας είναι μεγαλύτερη από ποτέ, αλλά η συχνότητα των μηνυμάτων δεν μετρά από μόνη της την ποιότητα μιας σχέσης.
Η μοναξιά πίσω από τη διαρκή σύνδεση
Στην πρώτη πανευρωπαϊκή έρευνα μοναξιάς του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το 13% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι ένιωθε μοναξιά τις περισσότερες ή όλες τις ημέρες των προηγούμενων τεσσάρων εβδομάδων. Το 35% ανέφερε ότι ένιωσε μοναξιά τουλάχιστον κάποιες φορές. Η έρευνα έγινε το 2022 σε περίπου 30.000 άτομα ηλικίας 16 ετών και άνω, με διαδικτυακό μη πιθανοτικό δείγμα· τα ποσοστά φωτίζουν ένα σοβαρό φαινόμενο, αλλά δεν αποτελούν απογραφή κάθε Ευρωπαίου.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η Επιτροπή του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την Κοινωνική Σύνδεση εκτίμησε το 2025 ότι περίπου ένας στους έξι ανθρώπους βιώνει μοναξιά. Η μοναξιά δεν ταυτίζεται με το να βρίσκεται κάποιος μόνος: περιγράφει το χάσμα ανάμεσα στις σχέσεις που έχει και σε εκείνες που χρειάζεται ή επιθυμεί.
Οι γνωριμίες άλλαξαν διαδρομή
Μια ευρέως αναφερόμενη μελέτη για τις Ηνωμένες Πολιτείες, βασισμένη σε εθνικά αντιπροσωπευτική έρευνα του 2017, βρήκε ότι περίπου το 39% των ετερόφυλων ζευγαριών είχε γνωριστεί διαδικτυακά, από 22% το 2009. Το στοιχείο δείχνει πόσο γρήγορα άλλαξε ο τρόπος γνωριμίας στην αμερικανική κοινωνία. Δεν είναι ποσοστό για την Ελλάδα και δεν περιγράφει κατ’ ανάγκη τη σημερινή κατάσταση.
Οι εφαρμογές μπορούν να φέρουν σε επαφή ανθρώπους που δεν θα συναντιούνταν μέσω φίλων, εργασίας ή γειτονιάς. Παράλληλα, η αφθονία επιλογών, η γρήγορη αξιολόγηση προφίλ και η εύκολη διακοπή μιας συνομιλίας μπορούν να κάνουν την επαφή πιο εύθραυστη. Πρόκειται για πιθανές εμπειρίες και μηχανισμούς, όχι για μία αποδεδειγμένη αιτία που εξηγεί όλες τις σχέσεις.
Δεν είναι μόνο πόσο· είναι και πώς
Ανάλυση του Κοινού Κέντρου Ερευνών, με δεδομένα της ευρωπαϊκής έρευνας του 2022, συνέδεσε την παθητική χρήση των κοινωνικών δικτύων με περισσότερη μοναξιά στους νέους. Η ενεργή επικοινωνία δεν έδωσε την ίδια εικόνα. Οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η σχέση αιτίας και αποτελέσματος παραμένει ασαφής: η παθητική χρήση μπορεί να επιβαρύνει τη μοναξιά, αλλά και ένας μοναχικός άνθρωπος μπορεί να χρησιμοποιεί διαφορετικά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Ερωτήματα έρευνας
Πόσα ζευγάρια γνωρίζονται σήμερα διαδικτυακά στην Ελλάδα; Πόσο συχνά μια ψηφιακή γνωριμία γίνεται σταθερή σχέση; Πώς διαφέρουν οι εμπειρίες ανά ηλικία, φύλο και τόπο κατοικίας; Και ποια χρήση της τεχνολογίας ενισχύει μια πραγματική συνάντηση αντί να την αντικαθιστά; Δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή, συγκρίσιμα ελληνικά δεδομένα για οριστικές απαντήσεις. Τα ερωτήματα παραμένουν ανοιχτά.